आज रक्षा बन्धन तथा जनै पूर्णिमा : यस्तो छ जनैको महत्व

साउन शुक्ल पूर्णिमाका दिन आज बिहिबार चूडाकर्म गरेका तागाधारीले मन्त्रणा गरिएको नयाँ जनै फर्ने र अन्यले नाडीमा रक्षावन्धन बाँध्दैछन् । तराई क्षेत्रमा दिदी बहिनीले दाजुभाइलाई ‘राखी’ बाँधेर यो पर्व मनाउँदैछन् ।

जनैको छ शिखालाई ज्ञान, कर्म र उपासना तथा ब्रह्मा, विष्ण्ुा महेश्वरको प्रतीक मानिन्छ । सक्नेले सबै पूर्णिमामा वा नसक्नेले वर्षको एक पटक मन्त्रणा गरिएको जनै लगाउँदा राम्रो हुन्छ भनिएको छ ।
ज्योतिषी डा. सुनिल सिटौलाका अनुसार जनै धारण गर्दा वा रक्षा वन्धन गर्दा दुष्ट प्रेत पिशाचले नसताउने र अशुभ विनास विघ्नवाधा हट्ने, मुद्दा मामलामा जीत हुने, सन्तान सुख हुन्छ भनेर भविष्य पुराणको उत्तरपर्वमा व्याख्या गरिएको छ ।

यमलाई यमुनाले डोरो बाँधिदिएर यमराजको रक्षा गरेको सन्दर्भमा तराई क्षेत्रमा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई नाडीमा राखी बाँधिदिने चलन छ । दानवद्वारा उपद्रव खेपेका देवताका गणलाई रक्षा गर्न गुरु वृहस्पतिले दानवराज वलिराजालाई मन्त्रणा गरिएको डोरोले बाँधेर राखेको प्रसङ्गसँगै तागाधारीले नाडीमा रक्षावन्धन बाँध्ने चलन छ ।

जनैपूर्णिमाका लागि पशुपतिनाथ बिहानैदेखि जनै फेर्नेहरु भिड लागेको छ  ।

जनैको महत्व

प्राकृतिक रुपले धनी देश नेपाल सांस्कृतिक रुपले पनि धनी छ । खुसीयाली मनाउन विभिन्न चाडपर्व मनाइन्छ । हरेक चाडपर्वको फरक मुल्य र मान्यता हुने गर्छ । यस्तै एक पर्वमा जनै पुर्णिमा हो ।
जनै हिन्दु पुरुषले धारण गर्ने पवित्र अभिमन्त्रीत धागो हो । यसलाई व्रतवन्ध गरेका व्रामण र क्षेत्रीय पुरुषले आयु, तेज, शौर्य, बल, बुद्धि र समृदि प्राप्तीकालागी धारण गरिने विश्वास छ ।

जनै पुर्णिका दिन पुरुषहरुले जनै फेर्ने हुनाले र यो पर्व श्रावणशुक्ल पूर्णीमाको दिन पर्ने हुनाले सो नाम रहन गएको हो । जनैलाई संस्कृतमा यज्ञोपवित भनिने हुनाले यस दिनलाई ब्रह्मसुत्र पनि भनिन्छ । यस दिन स्नान गरेर पवित्र भइ पुजा अराधना गरि मन्त्र जाप गरेर जनै फेरिन्छ । महिलाहरुले भने डोरो बाध्ने चलन छ । डोरोलाई सुरक्षाको प्रतिक मानिने हुनाले नाडीमा यस दिन डोरो बानिन्छ । यस दिन बाँधिएको डोरो तिहारको तेस्रो दिन गाईको पुच्छरमा बाँधेमा मृत्यु पश्चात स्वर्गमा स्थान पाउने विश्वास छ ।

यस्तै नेपालको तराई भेगमा भने यहि दिन रक्षावन्धन पर्व मनाइन्छ । राखी बाँधेमा दाजुभाईको सम्बन्ध दिदीबहिनीसँग राम्रो हुनुको साथै दाजुभाई जिम्मेवार हुने विश्वास छ । प्राचिन कालमा कृष्णलाई चोट लाग्दा द्रोपतिले आफ्नो सारी च्याति बेरिदिएको र कृष्णले बहिनी भनेर सम्बोधन गरि परेको समयमा सँधै रक्षा गर्ने वाचा गरेको र सोहि अनुरुप कौरवले द्रोपतिको चिरहण गर्ने प्रयास गर्दा कृष्णले द्रोपतिको सारी कहिल्यै नसकिने बनाइदिएर वाचा पुरा गरेको किम्वदन्तीले यो चाडको मुल मर्म जोडिएको छ । रक्षा बन्धन मनाउने प्रचन कसरी सुरु भयो भन्ने पछाडि विभिन्न कथा रहेका छन् तर यो पर्व मुख्यत् दाजुभाईको सम्बन्ध दिदीबहिनीसँग अझ प्रगाड होस् भन्ने मान्यता साथ मनाइन्छ । दाजुभाईलाई टिका लगाई नाडिमा विभिन्न रङ र विभिन्न तरिकाले सजाइएका राखी बाँधेर र मिठा परिकार खान दिएर र दाजुभाईले उपहार दिएर यो चाड मनाइन्छ ।

यस्तै नेवार समुदायमा भने जनै पूर्णीमालाई क्वाटी पूर्णीमा भनेर मनाउने चलन छ । चना, भट्मास, राजमा, बोडि, केराउ, मस्याङ आदि ९ गेडागुडीलाई ३ देखि ४ दिनसम्म उमारेर यस दिन बाक्लो झोल हुने गरि पकाएर खाने चलन छ । यो परिकार स्वास्थ्यकालागी पोषक हुने र पर्व पनि मानिने मान्यताले क्वाटी पूर्णीमा मनाइन्छ ।

असार पन्ध्रमा दही च्यूरा, साउन पन्ध्रमा खीर भोजन गरेर जनै पूर्णिमाका दिन झोल सहितको मनतातो क्वाँटी भोजन गर्दा असार–साउनको झरी र खण्डेवृष्टीले मानिसमा कफ, पित्त, वायु असन्तुलनमा राखेर विरामी पार्ने सम्भावना रहेकोले क्वाँटी खाने प्रचलन रहेको वैद्यराज सुवर्ण वैद्य बताउनुहुन्छ ।
क्वाँटी भोजनले यो याममा कफ, पित्त, वायु सन्तुलनमा राख्ने भएपनि युरिक एसिड भएकाले भने क्वाँटी खान नहुने वैद्यराजको भनाइ छ ।
सबै पूर्णिमा महत्वका भएपनि विशेष गरेर कोजाग्रत पूर्णिमा, बुद्ध पूर्णिमा, जनै पूर्णिमा र चैत पूर्णिमा अझ बढी महत्वका रुपमा चिनिन्छन् ।

सिफारिस

हिमपातपछि सेताम्मे बन्यो पाँचपोखरी (तस्बिरहरू)

सिन्धुपाल्चोक- जिल्लाको प्रसिद्ध धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्य पाँचपोखरी हिमपातपछि सेताम्मे बनेको छ। हिउँले ढाकिएका पाँचवटा पवित्र पोखरी, आसपासका डाँडाकाँडा तथा हिमाली भूभागको मनमोहक दृश्यले...

नेपाली मूलका अस्ट्रेलियाली व्यवसायी पिजे श्रेष्ठलाई एसीयूको ‘ग्लोबल कनेक्सन एलुम्नाइ अवार्ड’

काठमाडौं - नेपाली मूलका अस्ट्रेलियाली उद्यमी तथा सामाजिक अभियन्ता प्रामेज (पिजे) श्रेष्ठले अस्ट्रेलियन क्याथोलिक युनिभर्सिटी (एसीयू) को सन् २०२६ को ‘ग्लोबल कनेक्सन एलुम्नाइ अवार्ड’...

स्वरूप परिवर्तन गरी ठूलो आवाज निकाल्ने ४०१ मोटरसाइकल ट्राफिक प्रहरीको नियन्त्रणमा (तस्बिरहरू)

काठमाडौं उपत्यकामा स्वरूप परिवर्तन गरी चर्को आवाज निकाल्ने ४०१ वटा मोटरसाइकललाई ट्राफिक प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको छ। काठमाडौँ उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालय रामशाहपथले सञ्चालन गरेको विशेष...

भर्खरै

नेपाली मूलका अस्ट्रेलियाली व्यवसायी पिजे श्रेष्ठलाई एसीयूको ‘ग्लोबल कनेक्सन एलुम्नाइ अवार्ड’

काठमाडौं - नेपाली मूलका अस्ट्रेलियाली उद्यमी तथा सामाजिक अभियन्ता...

स्वरूप परिवर्तन गरी ठूलो आवाज निकाल्ने ४०१ मोटरसाइकल ट्राफिक प्रहरीको नियन्त्रणमा (तस्बिरहरू)

काठमाडौं उपत्यकामा स्वरूप परिवर्तन गरी चर्को आवाज निकाल्ने ४०१...

उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिएसँगै छठ पर्व सम्पन्न (तस्बिरहरू)

ललितपुर - उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ अर्पण गरेसँगै चारदिने छठ...

कुकुरको सीप प्रदर्शनसँगै नेपाली सेनाले मनायो कुकुर तिहार (तस्बिरहरू)

यमपञ्चक अर्थात् तिहारको दोस्रो दिन आज देशभर कुकुर तिहार...

‘काठमाडौँ फिल्म फेस्टिभल’ को रेड कार्पेटमा स्वदेशी तथा विदेशी कलाकार (तस्बिरहरू)

काठमाडौँ- काठमाडौँमा जारी तीनदिने ‘काठमाडौँ फिल्म फेस्टिभल’ को दोस्रो...

डोल्पा कारागारबाट सुरुङ खनेर यसरी भागेका थिए आठ कैदी (तस्बिरहरू)

डोल्पा - डोल्पाको सदरमुकाम दुनैस्थित जिल्ला कारागारबाट सुरुङ खनेर...

धेरै पढिएको