-डा. राजीब घिमीरे, ॐ धनवन्तरी आयुर्वेद हस्पीटल
पाईल्स के हो ?
पाईल्स गुद्वारमा हुने एक विशेष प्रकारको रोग हो । यसलाई मेडिकल भाषामा हेमराइड्स पनि भनिन्छ। यो यस्तो अवस्था हो जब मलद्वारको भित्र अथवा बाहिर रक्त नलीमा सुजन आउछ जसले गर्दा मासु बढेको जस्तो अनुभव हुन्छ । यो फुटेमा रगत जान्छ भने नफुट्दा सम्म केहि समस्या नदेखिन पनि सक्छ।
अध्यनअनुसार ७५ % मानिसमा कुनै न कुनै बेला पाईल्सको समस्या देखिन्छ । उमेर अनुसार यो समस्या बढ्दै जान्छ साथै परिवारमा यो समस्या छ भने पाईल्स हुने सम्भावना बढी हुन्छ ।
लक्ष्यणहरु:
सामान्य पाईल्सका लक्ष्यणहरु गम्भीर हुदैनन् र कुनै आफै निको पनि हुन्छ।
१ मलद्वार को घेरा वरिपरि मासु बढेको जस्तो अनुभव हुन सक्छ ।
२ दुखाई हुन पनि सक्छ नहुन पनि सक्छ ।
३ दिसा बसे पछि पेट सफा नभएको अनुभव हुन सक्छ ।
४ रगत देखिन पनि सक्छ, नदेखिन पनि सक्छ ।
५ दिसा गर्दा आँउ परेको जस्तो चिल्लो पद्धार्थ निस्कन सक्छ ।
६ मलद्वार रातो हुने, पोल्ने, सुनिने आदि हुन सक्छ ।
कारणहरु :
१ कब्जियत पाइलसको प्रमुख कारण हो ।
२ दिसा गर्दा धेरै समय सम्म कन्नु ।
३ पटक पटक दिसा जानु ।
४ अधिक भार उठाउनाले पनि पाईल्स हुनसक्छ ।
५ अधिक वजन बढ्नु ।
६ बलपुर्वक मल त्याग गर्ने बानि आदि ।
अवस्था:
पाईल्स लाई ४ अवस्थामा विभाजन गरिएको छ ।
पहिलो चरण: यसमा पाईल्सको मासु वाहिर देखिदैन, कहिले काहि रगतको समस्या देखिन्छ ।
दोस्रो चरण: यसमा मासु दिसा गर्दा वाहिर आउछ अनि धकेल्नु पर्छ ।
तेस्रो चरण: मासु वाहिर नै बस्छ, धकेलेर पनि भित्र जादैन, दुखाई पनि हुन सक्छ।
चौथो चरण: यसरी बाहिर निस्किएको गाँठोलाई हातले ठेलेर पनि भित्र पठाउन सकिँदैन। यसको उपचार अब चिकित्सकको सहायताले मात्र गर्न सकिन्छ, बाहिरी पाईल्समा प्राय: जसो चिलाएर दुखाइ बढी महसुस हुन्छ, गाँठो पनि हुन सक्छ। भित्री पाईल्समा कुनैपनि प्रकारको दुखाइको अनुभव हुँदैन तर रगत आउने गर्दछ ।
पाईल्सको उपचार
पाईल्सबाट जोगिन दिसालाई नरम बनाउने उपायहरु अवलम्बन गर्नै पर्छ जसमा सागसब्जी र पानीको प्रशस्त सेवन गर्नुपर्छ भने माछा मासु र रक्सीको सेवन बन्द गर्नु पर्छ। पाचन जनय फलफुल तरकारी खानुपर्छ । अधिक समय सम्म वाशरुममा बस्नु हुदैन ।
हामी धेरैको दिसा रोकेर राख्ने बानी हुन्छ । यस्तो कदापि गर्नु हुँदैन । त्यसर्थ, आज बाटै यस्तो बानी त्यागि दिनुहोस ।
पहिलो र दोस्रो अवस्थाको पाईल्सको लागि लगाउने एंव खाने औंषधिले पनि निको हुन सक्छ, दुखाइ कम गर्न आराम, औषधि सेवन, सफा सुग्घर तथा सिज बाथ उपयुक्त हुन्छ ।
१ पंञ्चसकार चुर्ण, सुगम चुर्ण,
२ अशौध नि वटि,
३ अमयारीस्ट,
४ कुमारी आसन,
५ कासिशादी तेल,
६ त्रिफला, ईशागोल सुत्ने बेलालिने र मन तातो पानिले सेक्ने ।
तेस्रो र चौथो चरणको पाईल्स लाई क्षार सुत्र चिकित्साद्रारा पुर्ण रुपमा निको पार्न सकिन्छ ।
योग द्वारा पनि पाईल्स रोग बाट बच्न सकिन्छ जस्तै कपालभाति, पवनमुत्रासन, मूडभांसन, शंखप्रजतानक्रिया द्वारा कव्जियत हटाउन सकिन्छ । पाईल्स रोगिले खानपिनमा विशेष ध्यानदिनु पर्छ ।
(नेपालकै बरिष्ट पाईल्स रोग बिशेषज्ञ डा. घिमीरे ॐ धनवन्तरी आयुर्वेद हस्पिटल, धुम्बाराहिमा कार्यरत हुन्हुन्छ ।)
