काठमाडौं – कन्दमुल अर्थात जमिन मुनी फल्ने फल भनेर चिनिन्छ । आलु, तरुल, सखरखण्डा, पिँडालु, स्कुसको जरा, आदि कन्दमुलका रुपमा खाइन्छ । स्वाद या पेट भर्नकालागी खाने भएतापनि यसका स्वास्थ्यमा लाभ पनि रहेको छ । यी फल जमिन मुनी फल्ने हुनाले भिटामिन सी, कार्वोहाइड्रेड, भिटामिन ए, आइरन, म्याग्नेसियम, फसफोरस, पोटासियम जस्ता मानव शरिरका लागि आवश्यक तत्व पाइन्छ । जमिनमुनि तयार हुने भएकाले यसबाट ग्लुकोजको मात्रा पनि प्रशस्तै पाइन्छ तर प्रोटिन भने कम पाइन्छ । कोरिया र जापानमा यसलाई वषैँ देखि आयुर्वेदिक औषधीको रुपमा सेवन गर्दै आएको पाइन्छ । यस्तै हिन्दु परम्परा अनुसार पनि ठूली एकादशी र माघे संक्रान्तिको दिन खाने प्रचलन रहिआएको छ । यसलाई खाने बाहाना अनेकौँ भएपनि यसका स्वास्थ्यमा फाइदा भने यस प्रकार रहेका छन् ।
नेपाली समाजमा प्राय दुई समय खमना खाने गरिन्छ । खानाले मात्र शरीरलाई चाहिने सबै तत्व नपुग्ने हनाले कन्दमुल यसको विकल्पको रुपमा खान सकिन्छ । तरुल लगाएत कन्दमुलमा मानव स्वास्थ्यमा आवश्यक पर्ने पौष्टिक तत्वहरु पाइने हुनाले दैनिक यसलाई खाँदा एकदमै फाइदा पुग्ने पोषण विद्हरुको भनाइ छ । तरुलमा कार्वोहाइड्रेड बढि पाइने हुनाले शक्तिको श्रोतको रुपमा पनि लिइन्छ । यसका साथसाथै आँखा, छाला र श्वासप्रश्वास सम्बन्धि समस्याका लागि धेरै फाइदा पुग्छ । तरुल खानाले मष्तिष्कको विकासमा मद्दत पुग्ने एक अध्ययनले देखाएको छ ।
कन्दमुलमा फाइबर उच्च मात्रामा पाइने भएकोले पाचनप्रक्रिया सम्बन्धि समस्या भएकाका लागि पनि यो उपयुक्त हुन्छ । साथै मुटु सम्बन्धि रोगबाट बच्नकालागी पनि यो निकै फाइदाजनक हुन्छ । तरुल तथा पिडालु रेशेदार हुने भएकोले यसले शरीरमा कब्जियत हुन दिँदैन । यसको नियमित सेवनले ठूलो आन्द्रामा जमेको फोहर वा दिशालाई मलद्वारबाट सजिलै बाहिर निकाल्न मद्दत गर्छ । किड्नी तथा पाचनशक्तिमा गडबडी, बच्चाहरुको वृद्धि विकास नहुने जस्ता समस्याहरु देखिए नियमित कन्दमुल खाएको खण्डमा यस्ता समस्यालाई धेरै हदसम्म रोक्न सकिन्छ । कन्दमुल धेरै जसो गर्भवती महिला, बालबालिका र ६० वर्ष नाघेको व्यक्तिलाई पोषणयुक्त खानकी हो ।
कन्दमुल फाइदाजनक खानेकुरा भएपनि मृगौला रोगीहरुले यसको सेवन नगर्नु नै उपयुक्त हुन्छ । यसमा कार्बेहाइड्रेड उच्च मात्रामा पाइने हुनाले तौल बढि भएको र डाइवेटिजका बिरामीले कन्दमुल नखान स्वास्थ्यविदहरुले सल्लाह दिने गरेका छन् । कहिले काहि खानाको विकल्पमा यसको सेवनले भने नकारात्मक असर कम गर्ने हुनाले कन्दमुल स्वास्थ्यवद्र्धक खानकी हो ।
