– टीकाप्रसाद भट्ट
कोरोनाको संक्रमण फैलिएको बेला कोहि कसैलाई जिउ अलि तातो हुनुु हुदैन । हाछ्यु त गर्नै हुदैन । ग्यांष्टिकले श्वास फेर्न गाह्रो भयो भने पनि झन काण्डै पुग्यो । कोभिड १९ को चपेटाले हरेकको मानसपटल उथल पुथल छ । ज्वरो आयो कि कोरोना । स्वास बड्यो कि कोरोना अनि अलिकती खोक्यो कि कोरोना ।
अस्पतालमा विरामी पुग्दा लडाईको सेनाले जसलाई पनि शत्रु देखेझै गर्छन स्वास्थ्यकर्मी । सवैलाई कोभिड १९ कै शंकाले हेरिन्छ । होस, नहोस सवै संधिग्न छन् । अझ कसैको धेरै लक्षण मिल्यो भने त अरु के चाहियो । त्यसैको वरीपरी नै सबैको दिमाग घुमिरहेको हुन्छ । कौतुहलता हुन्छ । न हो कि ? भन्ने शंका हुन्छ ।
कोरोनाको कहर सुरु भएपछि केहि घटना त्यस्तै प्रकृतिका भए । कोरोनाको आशंका गरिएका व्यक्तिको स्वाब परिक्षणको प्रतिवेदन नआउदासम्म अधिकांशको नौनारी गले । फत्याकफुतुक । मरिने पो हो कि ? आई नै सक्यो कि ? मैले क–कसलाई छोए ? कस्ले मलाई छोएको थियो ? आदि कुरा मनमा खेलाएर मानिसहरु बेचैन भए । ढुकढुकी बढ्यो । अघीपछि लकडाउनको पर्वाह नगरी बजारमा निस्कनेहरु दिनभर घरमा सुते । फोनमा घण्टौ झुण्डिएर त्यसै विषयमा खोजबिन सुरु भए । त्यो कहाँ गएको थियो ? कताबाट आयो ? के गरेको थियो ? घरका अरु को को छन् र ती कहाँ छन् ? तिनलाई वरीपरीको मानिसले भेटेको थियो, थिएन ? त्यसले पो सार्ला कि ? यस्तै यस्तै । जव प्रतिवेदन नेगेटिभ आएको भन्ने खवर फैलियो फेरी सबै निश्चिन्त बने । मानौ कोरोनाको अब खतरा कतै छैन । सबै सकुशल छन् । जो जहाँसुकैबाट आएका हुन । कसैको चासो हुदैन समाजमा । जो जहाँ जाओंस कि आओंस ।
कोरोना भाइरस देखिदैन । यसले आफ्नो र अरुको भन्दैन । प्यारो छोराले आफ्नी जन्मदिने आमालाई कोरोना सारिरहेको हुन्छ । अनि आमाले छोरालाई । कताबाट कोरोना आयो भन्ने कुराको टुंगो मान्छेले पाउदैन । अझ यो भाइरस संक्रमण हुनका लागि संक्रमित मानिसको थुकको छिटाले भेट्नु भन्दा बाहेक अन्यमा आउदैन भन्दिए पनि त लु भैगो, मानिस टाढै बस्थे । जोगिन्थे । तर त्यो कुराको पनि टुंगो छैन । दुध र तरकारीको प्लाष्टिक, औषधि प्याक गरेको कागज, खाद्यान्न र राहत बोकेको थैलो । संक्रमितले टेकेको भुई , छोएको भित्तो, फलाम, स्टिल, हरीयो तरकारी, कपडा के के हो के के । सबैमा कोरोनाको जिवाणु बाँच्न सक्ने र त्यो पनि घण्टौ घण्टासम्म भन्ने कुराले संक्रमितले धेरैलाई भाइरस सार्ने कुरा पक्का छ । महिनौसम्म पुग्ने सामान कसैको घरमा छैन । विरामी नहुने कोहि छैन । औषधि र सामान किन्न निस्कदा कोरोना बोकेर घर कोहि सदस्य पुग्यो भने त्यसले घरबाट निस्कदै ननिस्कनेलाई समेत भ्याउने पक्का छ । त्यसैले त विकशित पश्चिमा मुलुकमा धेरै कोरोनाले मरेका र संक्रमित भएका छन् । उनीहरुले सक्दा हुन त यस्तो कुराबाट टाढै रहन्थे । हामी भन्दा धेरै शिक्षित छ, उनीहरुको मुलुक ।
हाम्रो मुलुक गरिव छ । साक्षरता दर पनि कमै छ । गाउँ मा धेरैजसो त सरकारले जबरजस्ती बनाएका साक्षर छन् तर तिनले आफ्नो कुरा मरीगए पनि छोड्दैनन् । अघिपछिको जस्तै ढिपी छदैछ । कोरोना आउछ भन्ने कुरामा अव तिनलाई संन्देह भइसकेको छ । बाहिर के भएको भन्ने कुरा उनीहरु नियालिरहेका छैनन । उनीहरु तथ्यांक केलाउदैनन र रोग फैलने त्रासका बारेमा त्यति जानकारी पनि राख्दैनन । उनीहरुलाई सानामा कसैले सुनाएको बाघ आयो , बाघ आयो भन्ने कथा जस्तो भएको छ यो कोरोना । आज आउला आउदैन, भोलि आउला आउदैन । त्यसैले धेरैको अब धैर्य गुमिसकेको छ । लकडाउनको महिना दिन गुज्रिदासम्म सबै काम काज ठप्प पारेर बसेकाले अबका दिनमा लकडाउनको जंजिर तोड्ने पक्का जस्तै छ । धेरैलाई त परिवारको पेट पाल्नका लागि पनि अब लकडाउनले रोक्न सक्दैन । राहत मिलिहाल्यो भने १५ किलो चालमले कति दिनसम्म चल्ने हो र ? यस्तो अवस्थामा संक्रमणको त्रास अबका दिनमा उच्च भएर जाने त्रास बढेको छ ।
हाम्रो अवस्था के ?
हामी यो बेलासम्म भगवान भरोसामा छौं । कोरोनाको औषधि अहिलेसम्म पत्ता लागेको छैन । संक्रमित भएको अवस्थामा विरामीलाई बचाउनका लागि अत्यावश्यक मानिएको भेन्टिलेटर नै अहिलेको मुख्य साधन हो । त्यसैको सबैभन्दा ठुलो भर मान्नुपर्ने अवस्था छ । तर हाम्रो मुलुकमा भेन्टीलेटर छैन भन्दा पनि हुन्छ । ३ करोड जनसंख्या भएको देशमा २ सय जति त भेन्टीलेटर छैनन् भने के भएको मान्नु ? देशभरिका अस्पतालहरुमा २ सय भन्दा कम भेन्टीलेटर रहेको तथ्यांक छ । माहामारीमा उक्त संख्याको भेन्टीलेटरको कुनै हिसाबै हुदैन । संक्रमित सबैलाई र त्यो पनि हप्तौसम्म भेन्टीलेटरमा राख्नुपर्ने हुन्छ । जव भेन्टीलेटर पाउदैन , विरामी बचाउन सकिदैन ।
अझ पहिलो कुरा त ग्रामिण र दुर्गम क्षेत्रमा वसोवास रहेको हाम्रो जस्तो मुलुकका विरामीले भेन्टीलेटर भएको अस्पताल सम्म पुग्न नै कठिन छ । अव बर्षा लाग्यो । पानी परेको अवस्थामा ग्रामिण सडकहरु संचालनमा रहदैनन । एम्बुलेन्स प्रयाप्त छैनन । भएपनि सबै स्थानमा पुग्ने सम्भावना बर्षायाममा हुदैन । त्यस्तो अवस्थामा सुविधा सम्पन्न अस्पतालमा पुग्नै नपाई ग्रामीण क्षेत्रका बासिन्दाले ज्यान गुमाउनु पर्ने बाध्यता आईपर्छ ।
धेरै जसो जिल्लामा कुनै सुविधा छैन । जिल्ला अस्पतालहरुमा एउटै छैनन् भेन्टीलेटर । शहरी क्षेत्र बाहेकका निजी क्षेत्रका अस्पतालमा झन हुने कुरा भएन । धेरै जसो जिल्लामा अक्सिजन उत्पादन गर्ने साधन छैन । काठमाण्डौंबाट ल्याएका केहि सिलिण्डर प्रयाप्त हुदैनन । सकिए तत्काल अक्सिजन फेर्ने ठाउं छैन । अझ त्यसमाथि जिल्ला अस्पताल र केहि स्वास्थ्य संस्थामा बाहेक अक्सिजन सिलीण्डरनै सबै स्थानमा हुदैनन् ।
हामीसंग भाइरसको रोकथामका लागि विशेष शिक्षा लिएका विशेषज्ञ छैनन् । जनरल मेडिसीन चलाउने चिकित्सकले ज्यान फालेर काम गरेपनि जस पाउने संभावना छैन् । जब साधन श्रोत नै छैन भने तिनले जस पाउने कुरा पनि भएन । भगवान भरोसा कोहि बाँचीहाले भने तिनले दिएको आषिश पाउलान , त्यत्ति हो ।
रोग फैलिएको झण्डै ४ महिना बितेको छ । तर स्वास्थ्य संस्थामा सरकारले प्रयाप्त साधन श्रोत उपलव्ध गराउन सकेको छैन । सामान्य भन्दा सामान्य पिपीई, थर्ममिटर र मास्क समेतको प्रयाप्तता हाम्रो स्वास्थ्य संस्थामा छैन् । कोहि मास्क माग्न गयो भने हाम्रोमा अहिले पाईदैन । यो अवस्थाको मुलुकले त्यस्तो भयाबह रोग थाम्ने र त्यसलाई जितेर नागरिकलाई पार लगाउने कुरा चानचुने होईन ।
स्वास्थ्य संस्थामा पूर्वाधार, औषधि उपकरण र सीप हाम्रा मुख्य समस्या हुन् । ति अहिले ओझेलमा परेका छन् । बेला पनि त्यस्तै छ के गर्ने ? के नगर्ने ? सबै तिर अन्यौल छ । यो गर्दा होला कि या उ पो गर्दा होला कि भन्ने अन्यौलमा सबै कुदेका छन् । सबैको चाहना छ, कोरोनाबाट बच्ने र बचाउने । तर यस्तो हतारो र दौडधुपमा पनि हामीले केहि काम गरीरहेका छैनौं भन्ने संदेश पनि गइरहेको छ । पिपीई, मास्क र सामान्य औषधि बाहेक हामीले केहि गर्न सकेका छैनौं । बरु राहत बाड्न थालेका छौं । कसैलाई पक्कै पनि राहत र खानाको समस्या छ, नभएको हैन, तर धेरैको राहतको नाममा सरकारको भण्डार रित्याउने खेल भइरहेको छ । स्थानीय सरकारको करोडौं रुपैया दाल चामल किन्दैमा सकिदैछ । कोरोना आउँदाको अवस्थामा झिक्ने विपत कोष सायद रित्तो पारिदैछ ।
समग्रमा भन्नु पर्दा यस्तो अवस्थामा हामीमा कोरोनाको संक्रमण दर उच्च भैहाल्यो भने प्रधानमन्त्री केपि ओलीले भनेझै कोरोनाको बोसिय पदार्थ न तातोपानीले सिध्याउछ, न उपयुक्त औषधि तयारी नै हामीमा हुनेछ । हामी भगबान भरोसामा छौं र फेरी पनि उहि भगबान भरोसामा नै बांच्नेछौं । यो भन्दा धेरै आशा नगरौं ।
