काठमाडौं — प्रत्येक वर्ष भाद्र कृष्ण प्रतिपदादेखि अष्टमीसम्म आठ दिन मनाइने परम्परागत सांस्कृतिक पर्व गाईजात्रा आज काठमाडौं उपत्यकालगायत देशभर विविध कार्यक्रमका साथ मनाइँदैछ।
एक वर्षभित्र दिवंगत आफन्तको सम्झनामा गाई वा मानिसलाई गाईका रूपमा सिँगारी नगरपरिक्रमा गराउने, दूध, फलफूल, रोटी, चिउरा, दही, अन्न र द्रव्य दान गर्ने प्रचलन यस पर्वमा छ। धार्मिक विश्वासअनुसार यसरी नगरपरिक्रमा गर्दा दिवंगत आत्माले गाईको पुच्छर समाई वैतरणी पार गर्छन्।
इतिहासअनुसार राजा प्रताप मल्लले पुत्रशोकमा डुबेकि रानीलाई संसारको शोक देखाउन जनतालाई आफ्ना दिवंगत आफन्तका नाममा गाईजात्रा निकाल्न आदेश दिएका थिए। त्यसपछि प्रहसन र हास्यव्यंग्यको प्रचलन पनि सुरू भएको जनश्रुति छ। प्रताप मल्लको पालादेखि हनुमानढोका दरबार हुँदै गाईजात्रा पार गर्ने परम्परा अझै कायम छ।
यस पर्वमा सामाजिक विकृति र विसंगति उजागर गर्न हास्यव्यंग्य प्रदर्शन, नाचगान र करुण रसका गीत गाउने चलन छ। पञ्चायती व्यवस्थापछि केही समय प्रतिबन्धित भए पनि २०३३ सालदेखि महोत्सवका रूपमा पुनः सुरू गरिएको हो।
काठमाडौं उपत्यका, बनेपा, धुलिखेल, पनौती, बाह्रविसे, त्रिशूली, दोलखा, खोटाङ, भोजपुर, चैनपुर, इलाम, धरान, विराटनगर, वीरगञ्ज, हेटौंडा, पोखरा लगायतका सहरमा नेवार समुदायको विशेष सहभागिता रहँदै गाईजात्रा मनाइन्छ। यस अवसरमा हाँस्य कलाकारका विशेष कार्यक्रम र पत्रपत्रिकामा व्यंग्य अंक पनि प्रकाशित हुने गरेका छन्। सरकारले आज काठमाडौं उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिएको छ।
तस्वीरहरू: सुजन गुरुङ
