सञ्जीव थापा मगर, शेन्जेन, चीन – शेन्जेनस्थित केम्पिन्स्की होटलमा सम्पन्न SSA “स्मार्ट सेन्सर एसिया • रोबोटिक्स” सम्मेलनले एसिया तथा विश्वभरका शीर्ष विज्ञ, सेन्सर निर्माता, अनुसन्धानकर्ता र रोबोटिक्स समाधान प्रदायकहरूलाई एउटै मंचमा ल्यायो। सम्मेलनले बुद्धिमान सेन्सिङ र रोबोटिक प्रविधिलाई विश्वव्यापी रूपमा प्रवर्द्धन गर्दै, क्षेत्रीय सहकार्य र औद्योगिक एकीकरणमा जोड दिएको थियो।
नेपालका प्रतिनिधिहरूको सक्रिय सहभागिता र प्रस्तुतिहरूले देशलाई एशियाली प्रविधि संवादमा मात्र होइन, व्यावहारिक नवप्रवर्तनका सम्भावनामा पनि जोड दिलाएको देखियो।
१. नेपालका लागि सम्भावित लाभ
सम्मेलनमा भएका छलफल र प्रस्तुतिहरूअनुसार, एआई, रोबोटिक्स र आईओटी प्रविधिको रणनीतिक उपयोगले नेपाललाई विभिन्न क्षेत्रमा उल्लेखनीय फाइदा दिलाउन सक्छः
सटीक कृषि : एआई–सञ्चालित ड्रोनमार्फत बाली स्वास्थ्य विश्लेषण, मल–औषधि र सिँचाइको अनुकूलन, उत्पादन वृद्धिमा योगदान।
विपद् व्यवस्थापन : रोबोटिक्स प्रयोग गरेर दुर्गम क्षेत्रमा खोज तथा उद्धार, भूकम्प र पहिरो पूर्वानुमानका लागि एआई–आधारित डेटा विश्लेषण।
स्मार्ट सिटी विकास : ट्राफिक प्रवाह व्यवस्थापन, वातावरणीय गुणस्तर निगरानी र फोहोर व्यवस्थापनमा सेन्सर र डेटा एनालिटिक्सको प्रयोग।
स्वास्थ्य सेवा पहुँच : टेलि–रोबोटिक्स र एआई–आधारित निदान प्रणालीमार्फत दुर्गम गाउँका बिरामीलाई विशेषज्ञ सेवासम्म पहुँच।
आर्थिक विविधीकरण : सफ्टवेयर, डेटा एनालिटिक्स र हार्डवेयर इन्जिनियरिङमा नयाँ रोजगारी सिर्जना, प्रतिभाशाली युवालाई देशमै राख्ने अवसर।
२. एआई बूमबाट सिकाइ र नेपालको रणनीति
विश्वव्यापी अनुभवले देखाएका पाठहरू नेपालका लागि महत्त्वपूर्ण छन्:
नैतिक एआई : विश्वमा एआई दुरुपयोगले देखाएका चुनौतीहरू नेपालले नीति, गोपनीयता र पारदर्शितामा जोड दिएर टार्न सक्छ।
शिक्षा र सीप विकास : STEM शिक्षामा लगानी, विद्यालय स्तरमै कम्प्युटेसनल सोच र एआई साक्षरता, विश्वविद्यालयमा विशेष कार्यक्रम र व्यावसायिक तालिम।
स्थानीय समाधानमा केन्द्रित एआई : नेपाली भाषा, संस्कृतिहरू र भौगोलिक विशेषताका लागि अनुकूल मोडेल विकास — जस्तै भूस्खलन पूर्वानुमान, हिमाली कृषि प्रवर्द्धन वा जलस्रोत व्यवस्थापन।
३. नेपालमा देखिएका प्रविधि प्रवृत्तिहरू
नेपालको प्रविधि परिदृश्य गतिशील बन्दै गएको छ। केही प्रमुख प्रवृत्तिहरू यसप्रकार छन्:
रोबोटिक्स र एआई इकोसिस्टम निर्माण : Robotics Association of Nepal (RAN) मार्फत प्रतियोगिता, कार्यशाला र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधित्व।
ड्रोन प्रविधिको विस्तार : कृषि, चिकित्सा वितरण, पूर्वाधार निरीक्षण र नक्साङ्कनमा प्रयोग।
स्मार्ट सिटी र आईओटी पाइलट : शहरी व्यवस्थापन र वातावरणीय निगरानीमा परीक्षण चरण।
स्टार्टअपको वृद्धि : फिनटेक, ई–कमर्स, पर्यटनलगायत क्षेत्रमा एआई–आधारित समाधान।
सरकारी पहल : राष्ट्रिय एआई नीति, डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क २.० र ‘आईटी दशक २०२४–२०३४’।
४. नेपाली प्रतिनिधित्वको प्रभाव
सम्मेलनमा Robotics Association of Nepal (RAN) का सदस्यहरू — मिलन तामाङ, मिनु श्रेष्ठ, मीना लामा र सञ्जीव थापा मगर — ले नेपालको प्रतिनिधित्व गरे।
विशेषगरी, मिलन तामाङले “नेपालमा रोबोटिक्स, एआई र ड्रोन इकोसिस्टम” शीर्षकमा मुख्य प्रस्तुति दिँदै नेपालको प्राविधिक परिदृश्य, चुनौती र अवसरबारे अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकलाई जानकारी गराए। उनले स्मार्ट सिटी विकासका आधारभूत खाका र शहरी पूर्वाधारमा आईओटीको सम्भावनाबारे समेत चर्चा गरे।
शेन्जेन सम्मेलनमा नेपालको सहभागिता केवल प्रविधि ग्रहणकर्ता देशको रूपमा मात्र सीमित भएन, बरु एशियामा नवप्रवर्तन र सहकार्यको उदीयमान केन्द्र बन्ने सम्भावना देखायो।
कृषि, विपद् व्यवस्थापन, स्वास्थ्य सेवा, स्मार्ट सिटी र रोजगारी सिर्जनासम्मका क्षेत्रमा एआई, रोबोटिक्स र आईओटीको प्रयोग नेपालका लागि व्यावहारिक मात्र नभई अपरिहार्य दिशामा विकसित भइरहेको संकेत यस सम्मेलनमार्फत प्रस्ट भएको छ।
