काठमाडौं — नेपालमा प्रत्येक वर्ष असार १५ लाई रोपाइँ दिवस तथा दही–चिउरा खाने पर्वका रूपमा उत्साहका साथ मनाइन्छ। धान रोप्ने मुख्य समय भएकाले यो दिन किसानहरू खेतमा रोपाइँ गर्दै, हिलो खेल्दै र दही–चिउरा खाएर श्रमको उत्सव मनाउने परम्परा रहिआएको छ।
असार महिना वर्षासँगै खेतबारीमा अत्यधिक श्रम गर्नुपर्ने समय हो। धान रोपाइँका क्रममा किसान लामो समय पानी र हिलोमा काम गर्छन्। यस्तो अवस्थामा शरीरलाई ऊर्जा, शीतलता र ताजगी दिन दही–चिउरा खाने चलन विकास भएको मानिन्छ।
नेपाली समाजमा दहीलाई शुभ र पवित्र भोजनका रूपमा हेरिन्छ। घरबाट शुभकार्यका लागि निस्कँदा, यात्रा गर्दा वा नयाँ काम सुरु गर्नुअघि दही खाने परम्परा अझै कायम छ। दहीलाई शुभ संकेत र सफलताको प्रतीकका रूपमा पनि लिइन्छ।
चिउरा भने सजिलै पच्ने, छिटो ऊर्जा दिने र लामो समय पेट भरिएको अनुभूति गराउने खाद्य पदार्थ हो। दहीसँग मिलाएर खाँदा यसले शरीरलाई आवश्यक कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन र केही उपयोगी ब्याक्टेरिया पनि उपलब्ध गराउँछ। त्यसैले खेतमा काम गर्ने किसानका लागि दही–चिउरा उपयोगी भोजन मानिँदै आएको छ।
आयुर्वेदमा पनि दही र मोहीलाई पाचन प्रणालीका लागि लाभदायक मानिएको पाइन्छ। ‘भोजनान्ते पिबेत् तक्रं, वैद्यस्य किं प्रयोजनम्’ भन्ने उक्ति प्रचलित छ, जसको अर्थ भोजनपछि मोही सेवन गरे स्वास्थ्य राम्रो रहन्छ भन्ने हो।
लोकविश्वास अनुसार, नेपाल एकीकरणका नायक पृथ्वीनारायण शाहलाई गुरु गुरु गोरखनाथले दही खुवाएर पराक्रमको आशीर्वाद दिएको कथन पनि सुनाइन्छ। यद्यपि यो ऐतिहासिकभन्दा बढी लोकविश्वासमा आधारित प्रसंग मानिन्छ।
आज असार १५ केवल किसानको पर्वमा सीमित छैन। शहरदेखि गाउँसम्म विभिन्न पेसा र व्यवसायमा आबद्ध नेपालीले पनि दही–चिउरा खाएर कृषि, श्रम र संस्कृतिप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने दिनका रूपमा मनाउने गरेका छन्।
दही चिउराको फाइदा
दहीमा कार्बोहाईड्रेड, चिनी र बोसोको मात्रा कम भएको हुनाले शरिर आलस्य हुँदैन् । असार महिनामा गर्मी हुन्छ । गर्मी र थकानले प्यास लागिरहेको बेला दहीले शितलता प्रदान गर्छ ।
दही खानु स्वास्थ्यको दृष्टिकोणले राम्रो हुन्छ । चिउरामा काब्रोहाइडेटको प्रमुख स्रोत हो । यसमा पाइने पोषक तत्वले शरिरलाई शक्ति दिन्छ । दहीमा शरिरलाई चिसो बनाइराख्ने इन्जाइम पाइने भएकोले शितलता प्रदान गर्छ । दहीले पाचनशक्ति बढाउँछ । पखाला लागेको बेला दही चिउरा खाएमा औषधीको काम गर्छ ।
दहीमा क्याल्सियम, सोडियम, भिटामिन र पोटासियम पाइन्छ । दहीमा पाइने एक किसिमको ब्याक्टेरिया हाम्रो शरिरको लागि निकै फाइदाजनक हुन्छ । साथै रोगसँग लड्ने क्षमता पनि बढाउँछ । गर्मीयाममा शरिरमा पानीको मात्रा कम हुन्छ । दहीचिउरा थप स्वादिष्ट बनाउनको लागि चिनी र केरा मिसाएर खाने गरिन्छ । केरा स्वास्थ्यको लागि लाभदायक मानिन्छ । समग्रमा असार १५ मा दही चिउरा खाँदा समयको बचतसँगै स्वस्थ पनि भइन्छ ।
दही स्वादिष्ट र पौष्टिक तत्वले भरिपूर्ण मानिन्छ ।
